Van schaap op het dak naar bezorgd via app: Zo vierde Marokko dit jaar Eid al-Adha
Eid al-Adha is officieel voorbij, maar de geur van gebraden vlees hangt nog steeds in de steegjes van de medina. Het feest zal nog wekenlang doorwerken in keukens, familiebanden en de ritmes van het platteland, want Eid al-Adha is meer dan het offer alleen. Het is een sociale barometer, een moment van solidariteit en een podium voor eeuwenoude rituelen die van streek tot streek kleurrijker worden.
Touria Aziz is journalist en sociaal werker. Ze werkte eerder voor RTV Monitor in Casablanca en Bladna, en begeleidde jarenlang gezinnen met een Marokkaanse achtergrond in Brussel en Molenbeek. Vanuit Rabat volgt ze voor Atlas Nieuws thema’s die de brug slaan tussen Marokko en de diaspora, met oog voor traditie, verandering en de menselijke maat.
Vorig jaar riep koning Mohammed VI de Marokkanen op om het ritueel over te slaan vanwege een ernstige droogte die de veestapel had gedecimeerd – een zeldzame en emotionele oproep. Dit jaar stond de viering daarom des te meer in het teken van herstel.
Schaap zoeken in een markt vol speculanten
Op de dagen voor Eid al-Adha 2026 beheersten de hoge schapenprijzen de gesprekken op straat en in de media. Droogte en de verhoogde kosten voor veevoer dreven de prijzen op, maar er leefden ook sterke vermoedens van speculatie. Daarnaast zou de vraag naar offerdieren extra zijn aangewakkerd door diaspora-Marokkanen die terugkeerden voor het feest. Een gemiddeld offerdier kostte op de markt al snel tussen de 3.500 en 6.000 dirham. Voor veel gewone Marokkanen werd het een sport om een ‘armemensenschaap’ te vinden met een prijskaartje tussen de 2.000 en 3.000 dirham. De regering greep uiteindelijk in: premier Aziz Akhannouch kondigde een reeks maatregelen aan om de markt te reguleren. Er kwamen een prijsplafond en controleposten, en tussenschakels werden verboden om de keten korter te maken.
Een opmerkelijke nieuwe trend dit jaar was de online aankoop van offerdieren. Platforms boden foto’s en video’s van het schaap, het ONSSA-identificatienummer en levering aan huis. Het zou een antwoord zijn op de al te machtige tussenhandelaren die de prijzen opdrijven. Toch blijft de meerderheid van de Marokkanen vasthouden aan de traditionele manier: ze willen het dier zelf zien, aanraken en afdingen op de markt.
De hoge kosten van het schaap zijn voor de meeste Marokkanen trouwens geen geldige reden om het feest helemaal over te slaan. Daarvoor is de sociale en religieuze druk te groot. Alle gesprekken draaien op deze dagen om het schaap. In de Medina van Rabat kon je een week voor het feest de eerste schapen al horen blaten. Ondernemers verkochten hooi, houtskool, messen, touwen en grills.
Een paar dagen voor het feest deelde de regering mee dat medewerkers van de publieke sector een extra verlofdag zouden krijgen. Dit zorgde ervoor dat ambtenaren en medewerkers van lokale besturen vijf dagen achter elkaar vrij waren. Dokters, leraren en ambtenaren in de grote steden grepen de regeling dankbaar aan om met hun gezin naar hun ‘bled’ af te reizen. De Nationale Autosnelwegenmaatschappij (ADM) waarschuwde voor een enorme toename van het verkeer rond de feestdagen. Naast deze binnenlandse reizigers voegde ook de Marokkaanse diaspora zich in deze periode bij de stroom. Er ontstond een heuse run op hotels en recreatiecentra in steden als Marrakech, waar veel diaspora naartoe reisden. De toestroom zorgde ook voor drukte bij de grenzen. Bij de grens met de Spaanse exclave Sebta stonden reizigers een paar dagen voor het feest urenlang in de rij.
Terwijl de laatste schapen werden geregeld, tekende het paleis op 25 mei een ander jaarlijks ritueel af: de koninklijke gratie. Dit jaar mochten 1.586 gevangenen terugkeren naar hun families. Een jaarlijks gebaar van compassie dat de Eid in het teken van vergeving plaatst.
En dan is daar eindelijk de grote dag
Op de ochtend van Eid al-Adha komt het hele land tot stilstand. De straten lopen leeg en heel Marokko voelt zich als één door dit gezamenlijke ritueel. Koning Mohammed VI verliet in de ochtend het koninklijk paleis in Rabat. Te midden van juichende burgers begaf hij zich naar de Ahl Fès-moskee in het paleis van Casablanca. Daar verrichtte hij samen met kroonprins Moulay El Hassan het gebed. Na de khutba, die de offervaardigheid van Ibrahim herdacht, offerde de koning met eigen hand het eerste schaap. Het ritueel is eenvoudig, maar beladen. Marokkanen zien op hun schermpjes hoe hun vorst de daad voordoet die zij ook gaan voltrekken.
Het offerfeest gaat officieel van start na het Eid-gebed en de terugkeer van familieleden uit de moskee of de moussallas, de openluchtgebedsplaatsen. De voorbereidingen van een reeks gerechten die onlosmakelijk verbonden zijn met Eid al-Adha worden in gang gezet. Boulfaf, gegrilde stukjes lever omwikkeld met vet, neemt een centrale plaats in tijdens de eerste uren na het offer. In Fes wordt die extra gekruid met ras el hanout, terwijl in de Rif de voorkeur uitgaat naar eenvoudige kefta met komijn. Tqalya, douara of kercha zijn ook onmisbaar tijdens Eid al-Adha in Marokko. In Rabat speelt bijvoorbeeld de mrouzia een belangrijke rol. In Marrakech schuiven de families aan voor tanjia: vlees dat uren suddert in een urne met saffraan en zout. In de Sahara daarentegen wordt het vlees in dunne repen gesneden en te drogen gehangen, om later in de schaarse wintermaanden te worden gekookt met tomaten en hete peper. Zo ruikt elke streek anders, maar is de geur van gedeelde gastvrijheid overal hetzelfde.
Na het eerste feestmaal trekken de families eropuit. Het bezoeken van ouderen, buren en familieleden is een plicht die met zoetigheid en vlees wordt bezegeld. De bezoeken zullen nog dagenlang aanhouden.
De dagen erna: van vlees uitdelen tot schapenhuid dragen
Zodra het offer achter de rug is, begint de tweede fase van Eid: het conserveren en het uitdelen van het vlees aan de allerarmsten. Je ziet schalen met vlees van huis tot huis gaan, en in de steden delen verenigingen hele zakken vlees uit in de volkswijken.
Terwijl de geur van gebraden vlees langzaam verdwijnt, trekt door de steegjes van de Souss en in de bergen van het Atlasgebergte een stoet rond. Deelnemers hullen zich hierbij in de pas geofferde huiden van schapen en geiten. Met het festival Bilmawen of Boujloud hebben de inwoners van deze regio in de loop der tijd een bijzonder feest ontwikkeld dat het lokale pre-islamitische Amazigh-erfgoed combineert met het islamitische offer.
Tijd zet eeuwenoude rituelen nu eenmaal onder druk. Uiteindelijk staat niets stil en is het offerfeest eveneens onderhevig aan verandering. De jongens die vroeger de schapenkop brandden in de straten van Rabat, Casablanca en Fes, mogen dat nu niet meer. Jongere generaties kopen steeds vaker een vleespakket bij de slager. In de steden offert 14 procent van de gezinnen helemaal niet meer (bron: HCP 2022), dat is meer dan drie keer zoveel als een decennium geleden. Welvarende Marokkanen boeken steeds vaker een hotel in Marrakech in plaats van een schaap op het dak te binden. En wie toch een dier koopt, doet dat soms via een app, met thuislevering. Eid al-Adha is duidelijk in beweging, maar zolang de geur van boulfaf door de steegjes trekt en de familie samenkomt voor een gezamenlijke maaltijd, blijft het ritueel overeind, al trekt het feest hier en daar een nieuwe jas aan.