1,9 miljoen Marokkaanse kinderen hebben te veel lood in bloed. Aardewerk in keuken is ook een risico
Bijna twee miljoen kinderen in Marokko hebben bloedloodwaarden hoog genoeg om blijvende hersenschade te veroorzaken. UNICEF noemt het een stille volksgezondheidscrisis. Hespress berichtte er deze week over. Traditioneel geglazuurd aardewerk dat voor koken en serveren wordt gebruikt vormt een risico.
Bijna twee miljoen kinderen boven de grenswaarde
UNICEF schat dat 1,9 miljoen Marokkaanse kinderen bloedloodconcentraties hebben van 5 microgram per deciliter of hoger. Dat is de grenswaarde waarbij de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) actie verplicht stelt. Een veilige ondergrens bestaat niet. De WHO stelt dat elk meetbaar niveau bij jonge kinderen schadelijk is.
De gevolgen zijn onomkeerbaar. Bij kinderen onder de vijf jaar leidt loodvergiftiging tot cognitieve achterstand, gedragsproblemen en verminderde motorische ontwikkeling. De WHO koppelt loodblootstelling aan ongeveer 1,5 miljoen sterfgevallen per jaar wereldwijd, voornamelijk door hart- en vaatziekten op latere leeftijd. UNICEF en milieuorganisatie Pure Earth berekenden het economische verlies op bijna één biljoen dollar aan gederfd inkomen over de levensloop van getroffen kinderen.
Vier bronnen, waarvan één in uw keukenkast
Het Nationaal Instituut voor Hygiëne van Marokko identificeerde twee hoofdbronnen: uitlaatgassen van voertuigen die vroeger loodgehaltige benzine gebruikten, en traditioneel aardewerk met glazuurpoeder met hoge loodconcentraties. Daar komen twee factoren bij: drinkwater via oude loodleidingen in stedelijke gebieden, en de informele recycling van loodzuurbatterijen.
De drinkwaterproblematiek is concreet meetbaar. In steden met verouderde leidingnetwerken registreerden watermonsters gemiddeld 28 microgram lood per liter. Dat is bijna drie keer de WHO-veiligheidsnorm van 10 microgram per liter.
Het aardewerk is een risico dat de grens overstijgt. De gezondheidsdienst van New York City waarschuwde voor loodvergiftiging bij kinderen en volwassenen via traditioneel handgemaakt aardewerk. De dienst noemt op zijn website expliciet Marokko als een van de herkomstlanden van risicovolle keramiek, naast Mexico, Turkije en India. Zorgverleners werden opgeroepen om Noord-Afrikaanse patiënten actief te bevragen over het gebruik van zulk serviesgoed.
De NYC-website is helder: traditioneel of handgemaakt aardewerk kan lood afgeven aan voedsel en dranken die erin worden bereid, bewaard of geserveerd. Wie zulk aardewerk gebruikt, wordt geadviseerd een bloedtest aan te vragen bij de huisarts.
Marokko sluit aan bij internationaal partnerschap
Marokko heeft de afgelopen jaren regulerende stappen gezet. Het Ministerie van Volksgezondheid stelde een norm vast van 90 delen per miljoen voor lood in verf, conform aanbevelingen van de WHO en het VN-milieuprogramma UNEP. In augustus 2024 sloot Marokko zich aan bij het internationale partnerschap “Lead-Free Future”, dat kinderloodblootstelling tegen 2040 wil uitbannen. Dat partnerschap werd in september 2024 gelanceerd tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, met 26 lidlanden, 38 partnerorganisaties en 150 miljoen dollar aan startkapitaal.
Sinds begin 2025 werkt een nationale, multisectorale taskforce onder leiding van het Ministerie van Volksgezondheid en UNICEF aan een landelijk programma gericht op loodblootstelling bij kinderen.
Wat dit betekent
Voor de diaspora die regelmatig traditioneel aardewerk gebruiken of meenemen vanuit Marokko, geldt de boodschap van de NYC-gezondheidsdienst ook hier: gebruik zulk serviesgoed niet voor het bereiden of bewaren van voedsel en dranken, zeker niet voor jonge kinderen. Wie twijfelt over blootstelling, kan via de huisarts een bloedloodtest aanvragen.
De Marokkaanse taskforce richt zich vooralsnog op het opzetten van een nationaal screeningsprogramma. Wanneer dat operationeel wordt, is nog niet bekendgemaakt.