Marokkaanse vrouwen krijgen gemiddeld negen keer minder pensioen dan mannen

Het pensioen van Marokkaanse vrouwen bedraagt gemiddeld 11,1 procent van dat van mannen. Dat blijkt uit een rapport over sociale bescherming en demografische verandering in Marokko van het landelijk statistiekenbureau (HCP). Het rapport gebruikt gegevens uit de volkstelling van 2024 en maakt één ding duidelijk: dit gat is geen toeval. Het is het eindresultaat van ongelijkheden die zich stapelen over een heel arbeidsleven.

Vier drempels, vier keer struikelen

Marokkaanse vrouwen beginnen al met een achterstand. In 2024 was hun arbeidsparticipatie 19,1 procent, tegenover 68,6 procent voor mannen. Dat is een van de laagste percentages ter wereld voor landen met een middeninkomen. Van de vrouwen die wél werken, doet 70 procent dat in de informele sector. Maar de aard van die informaliteit verschilt: vrouwen werken vaker als onbetaalde familieleden, mannen vaker als zelfstandige of informeel loonwerker met eigen inkomsten.

Het rapport onderscheidt vier opeenvolgende drempels die bepalen of iemand pensioenrechten opbouwt. Eerst moet je werk hebben. Dan moet dat werk in loondienst zijn. Dan moet het formeel zijn, zodat er bijdragen worden afgedragen. En tot slot bepaalt je loon hoe hoog die rechten uitvallen. Vrouwen struikelen bij elke stap vaker dan mannen.

Vergrijzing vergroot de druk

Marokko veroudert snel. Het aandeel 60-plussers stijgt van 9,4 procent in 2014 naar een verwachte 23,2 procent in 2050. De ouderdomsafhankelijkheidsratio loopt op van ongeveer 20 procent nu naar 39,4 procent in 2050. Steeds minder mensen dragen bij aan een systeem dat steeds meer mensen moet onderhouden.

De basis van dat systeem is al smal. Meer dan driekwart van alle werkgelegenheid in Marokko is informeel. Wie informeel werkt, draagt niet af aan pensioenfondsen. De vergrijzing zet daardoor niet alleen druk op de overheidsfinanciën, maar ook op de familiale opvangsystemen die het gat traditioneel opvullen.

Hervormingen grijpen te laat in

Marokko heeft sinds 2021 een reeks sociale hervormingen doorgevoerd. Verplichte ziektekostenverzekering is veralgemeniseerd, drempelleeftijden voor pensioen zijn verlaagd en zelfstandigen worden geleidelijk in het stelsel opgenomen. Het rapport erkent die stappen, maar plaatst ze in perspectief: deze maatregelen grijpen in aan het einde van een arbeidsloopbaan. Ze lossen structurele tekorten in participatie, formalisering en lonen niet op. Daar zit de kern van het probleem.

De simulaties in het rapport maken dat concreet. Zelfs zonder interventie stijgt de vrouwelijke arbeidsparticipatie in vijftig jaar met slechts 3,4 procentpunten, van 22,8 naar 26,2 procent. De kloof tussen vrouwen- en mannenpensioenen stabiliseert zich zonder extra maatregelen rond 2070 op ongeveer 41 procent. Een verbetering ten opzichte van de huidige 11,1 procent, maar nog altijd een structurele achterstand.

Het trilemma van formalisering

De onderzoekers testten acht beleidsscenario’s voor de periode 2020 tot 2070. De uitkomsten laten een hardnekkig patroon zien: maatregelen die meer vrouwen aan het werk helpen, leiden vaak tot meer informele banen en hogere werkloosheid tegelijk. Het participatiescenario, waarbij vrouwelijke arbeidsdeelname actief wordt gestimuleerd, levert een winst op van 6,0 procentpunten in vrouwelijke werkgelegenheid. Maar de mate van formalisering bij vrouwen daalt met 8,3 punten en hun werkloosheid stijgt met 6,2 punten.

Alleen geïntegreerde maatregelen doorbreken dit patroon. Een aanpak die onderwijs, formalisering, participatie en arbeidsmarktfricties tegelijk adresseren, verbeteren vrouwenpensioenen met 36,4 procent ten opzichte van het basisscenario. Wie er precies van profiteert, maakt het rapport ook duidelijk: voor hoogopgeleide vrouwen stijgen de rechten zonder dat die van mannen dalen. Voor laaggeschoolde vrouwen gaat vooruitgang gepaard met een daling van de rechten van mannen in hetzelfde segment.

Het venster sluit zich in 2035

De mensen die nu actief zijn op de Marokkaanse arbeidsmarkt bepalen de bijdragebasis van 2040 en daarna. Dat is het moment waarop de vergrijzing zijn zwaarste druk legt. Wat er tussen 2025 en 2035 gebeurt op het gebied van formalisering, onderwijs en participatie, werkt door in de pensioenstructuur van de generatie erna. Wie nu buiten het formele systeem valt, bouwt rechten op die er over dertig jaar niet zijn. De hervormingen die Marokko tot nu toe doorvoerde, komen aan het einde van de loopbaan. Het probleem begint aan het begin.