Marokko en Frankrijk aan de vooravond van een historisch verdrag

Marokko en Frankrijk schrijven voor het eerst een verdrag

Koning Mohammed VI bereidt een staatsbezoek aan Frankrijk voor. Het moet uitmonden in iets wat er nooit eerder was: een politiek bindend verdrag tussen Rabat en Parijs.

Reuters meldde het nieuws als eerste. Beide landen werken aan een akkoord dat hun relatie vastlegt op terreinen van defensie tot energietransitie, niet als intentieverklaring maar als juridisch document.

Elf mensen schrijven aan één verdrag

De voorbereiding loopt al een tijdje. Le Monde onthulde in april dat een commissie van elf personen de verdragstekst opstelt. Voorzitter is Hubert Védrine, voormalig Frans minister van Buitenlandse Zaken. Dat Parijs een zwaargewicht als Védrine aan dit proces koppelt, zegt iets over hoe serieus Frankrijk dit traject neemt.

De dubbele primeur maakt het verdrag bijzonder. Het zou het eerste akkoord van dit type zijn dat Frankrijk sluit met een niet-Europees land, en tegelijk het eerste verdrag dat Marokko ondertekent met een Europees land. Dit bevestigden zowel de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken Nasser Bourita als zijn Franse collega Jean-Noël Barrot woensdag op een persconferentie in Rabat, na afloop van bilaterale gesprekken.

Het staatsbezoek van de koning staat gepland, zei Bourita woensdag — maar een officiële datum noemde hij niet. Wel is er een tussenstap: in juli vergadert de Hoge Gemengde Commissie, voorgezeten door de regeringsleiders van beide landen, als voorbereiding op het bezoek.

Van Sahara-standpunt naar strategisch kader

De aanloop begint in oktober 2024. Frankrijk steunde toen het Marokkaanse autonomieplan voor de Westelijke Sahara. Dat standpunt vroeg Rabat jarenlang aan Parijs. Het opende de deur naar een diplomatieke ontdooiing na een periode van merkbare spanning tussen beide hoofdsteden.

Die ontdooiing kreeg in oktober 2024 een concreet gezicht. President Emmanuel Macron bezocht Marokko en sprak voor het Marokkaanse parlement. Hij stelde dat de toekomst van de Westelijke Sahara onder de Marokkaanse soevereiniteit valt, en kondigde aan een nieuw strategisch kader te willen bouwen. Het staatsbezoek van de koning aan Frankrijk werd gepresenteerd als de logische volgende stap.

Het Franse standpunt heeft een prijs: de relatie met Algerije — dat de Polisario Front steunt, de gewapende beweging die onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara nastreeft — is sindsdien verslechterd.

Defensie, ruimtevaart, groene energie

De inhoud van het verdrag is nog niet volledig openbaar. Bourita noemde woensdag defensie-industrie, veiligheid en luchtvaartcoöperatie als concrete terreinen. Barrot voegde daar industrie, energiezekerheid en digitale samenwerking aan toe. Geen sectorakkoord dus, maar een politiek raamwerk dat meerdere terreinen tegelijk omvat.

Het verdrag is gemodelleerd naar Europese precedenten: het Verdrag van Aken tussen Frankrijk en Duitsland en het Quirinaalverdrag tussen Frankrijk en Italië gelden als inspiratiebron. Het doel, aldus Barrot, is de basis leggen voor een relatie die decennia standhoudt — en de bilaterale band beschermt tegen politieke schommelingen.

Marokko vult het gat dat Frankrijk achterliet

Dat brede bereik weerspiegelt hoe beide landen hun belangen inmiddels definiëren. Frankrijk beschouwt Marokko als zijn belangrijkste economische partner op het Afrikaanse continent en als logistiek en financieel knooppunt tussen Europa en delen van het continent. In West-Afrika en de Sahel, waar Frankrijk zijn aanwezigheid heeft afgebouwd, heeft Marokko zijn invloed juist uitgebreid — via handel, kunstmest, banken, telecom en bouwbedrijven.

“Het is dan ook logisch dat beide landen in Afrika samenwerken,” zei Barrot woensdag.

Meer dan een protocol

Staatsbezoeken tussen bevriende landen zijn doorgaans ceremonieel. Dit bezoek is dat niet. Het verdrag bezegelt niet de relatie die al bestaat, maar formaliseert de relatie die beide landen willen opbouwen. De commissie onder Védrine werkt aan een tekst die juridisch en politiek bindend is. Bourita omschreef het verdrag woensdag als zowel een “politieke als juridische mijlpaal.”

Dat Marokko en Frankrijk dit instrument nu inzetten, zegt ook iets over hoe Rabat zijn diplomatieke gereedschapskist heeft uitgebreid. Een land dat eerder primair opereerde via bilaterale convenanten en informele kanalen, kiest nu voor een verdragsvorm die normaal voor Europese partners is gereserveerd.

De tekst wordt geschreven. Wanneer de koning en president elkaar in Parijs ontmoeten, ligt het document klaar.