Mysterie opgelost na 30 jaar: dit Nederlandse schip zonk met 9.000 gouden munten uit Marokko
Na dertig jaar weten onderzoekers eindelijk welk schip er in 1633 voor de kust van het Verenigd Koninkrijk zonk met duizenden Marokkaanse gouden munten aan boord. Het gaat om de Dom van Keulen, een Nederlands koopvaardijschip dat in de herfst van dat jaar vanuit Marokko richting Nederland voer. Bournemouth University, het British Museum en de South West Maritime Archaeology Group deden het onderzoek gezamenlijk.
De zaak begon in 1995, toen duikers bij Salcombe in het VK meer dan 400 munten van de zeebodem haalden. Wat ze precies hadden gevonden, bleef decennialang open.
Hoe het schip werd geïdentificeerd
De doorbraak zat in het British National Archives. Aan de hand van die documenten reconstrueerden onderzoekers de laatste reis: vertrek uit Marokko, koers naar Nederland, een hevige storm in Het Kanaal, een ernstig lek, gezonken nabij Salcombe in het VK. Het wrak, zo’n dertig meter lang, bevat nog steeds kanonnen, ankers en gebruiksvoorwerpen. Gouden sieraden, tinnen voorwerpen en keramiek liggen nu in de collectie van het British Museum.
De lading was het doorslaggevende aanknopingspunt. De Dom van Keulen vervoerde gomrabber, salpeter en geitenvellen, plus naar schatting 9.000 Berberse dukaten: gouden munten geslagen in Marokko, destijds gewild op Europese markten vanwege hun metaalzuiverheid.
Marokko als handelsmacht in de Atlantische economie
Wat dit verhaal groter maakt dan een maritieme puzzel, is wat de lading zegt over Marokko’s positie in de 17e-eeuwse wereldeconomie. Onder de Sa’adische dynastie, die het land bestuurde tot 1659, lag Marokko aan het zuidelijke uiteinde van de trans-Sahara goudroutes. Via die routes stroomde West-Afrikaans goud naar Mediterrane en Europese markten. Marokkaanse havens onderhielden actieve handelsrelaties met Nederlandse, Engelse en Vlaamse kooplieden.
Salpeter was daarbij geen bijproduct. Het was een strategische grondstof voor buskruit, een product waar Europese mogendheden actief naar zochten. Dat Marokko zowel goud als salpeter exporteerde richting de Lage Landen, plaatst het land in het hart van de vroegmoderne Atlantische economie.
De vondst van meer dan 400 Berberse dukaten in Britse wateren geldt als een van de meest significante ontdekkingen van Marokkaans goud ooit in die regio.
Wat dit toevoegt aan een versplinterd historisch beeld
De gangbare geschiedschrijving over de economische relatie tussen Marokko en Europa begint doorgaans pas in de 19e eeuw, met het koloniale tijdperk als vertrekpunt. Dit wrak duwt die relatie minstens twee eeuwen terug. Marokko was geen land dat wachtte op Europese komst, maar een actieve handelspartner die goud, grondstoffen en luxegoederen leverde aan dezelfde kooplieden die later de VOC zouden opbouwen.
Voor wie Marokkaanse geschiedenis gewend is te zien zoals hij in Europese leerboeken staat, als klein en passief, biedt de Dom van Keulen een concreet tegenwicht: 9.000 goudstukken, geslagen in Marokko, op weg naar Amsterdam, nu in de vitrines van het British Museum.