Marokkaan uit Nador 18 jaar onschuldig in Spaanse cel: 2,5 miljoen euro

Ahmed Tommouhi, een 75-jarige Marokkaanse bouwvakker uit de regio Nador, krijgt 2,5 miljoen euro van de Spaanse staat. Het Hooggerechtshof in Madrid oordeelde deze week dat hij slachtoffer was van een “ondubbelzinnige en gekwalificeerde rechterlijke fout”: bijna twee decennia gevangenis voor verkrachtingen die hij nooit heeft gepleegd.

De uitspraak sluit een dossier dat begon op 22 september 1992, toen de Audiencia Provincial de Barcelona hem veroordeelde tot 24 jaar cel. De rechtbank werd voorgezeten door niemand minder dan Margarita Robles, vandaag minister van Defensie in de Spaanse regering. Zij baseerde het vonnis uitsluitend op getuigenissen van slachtoffers en legde een beschikbare forensische expertise terzijde. Die expertise toonde aan dat het biologisch materiaal op de kleding van een slachtoffer niet van Tommouhi afkomstig was.

DNA lag er vanaf dag één

Het bewijs van zijn onschuld was aanwezig bij het proces zelf. Het DNA op de kleding wees niet naar Tommouhi, maar naar Antonio García Carbonell, een Spanjaard met een grote fysieke gelijkenis met de Marokkaan. Slachtoffers hadden Tommouhi bij een politieopstelling aangewezen, een identificatie die sommigen van hen later herriepen.

De Audiencia Provincial de Tarragona voegde nadien een straf van meer dan 100 jaar toe voor andere verkrachtingen in de regio. Een derde vonnis, voor feiten in het plaatsje Olesa de Montserrat in de provincie Barcelona, bracht daar nog eens 51 jaar bovenop. Drie veroordelingen, alle drie uiteindelijk vernietigd door het Hooggerechtshof.

In 1999 weigerde Tommouhi een gratieverzoek dat de toenmalige hoofdofficier van Catalonië namens hem had ingediend. Zijn redenering was recht door zee: gratie is voor schuldigen, en hij was onschuldig.

Een medeverdachte die de vrijheid niet haalde

Tommouhi stond er aanvankelijk niet alleen voor. Zijn landgenoot Abderrazak M. zat samen met hem vast en hield tot zijn dood vol dat hij onschuldig was. Hij overleed op 26 april 2000 aan een hartaanval in zijn cel, nadat hij eerder een schadevergoeding van 18 miljoen peseta had afgewezen toen één van zijn vonnissen werd vernietigd. Ook hij wilde geen afkoopsom, maar erkenning.

De steun van zijn familie in Nador en het geloof van één Guardia Civil-agent in zijn onschuld hielpen Tommouhi overeind te blijven, zo verklaarde hij na de uitspraak aan de pers.

Journalist ontdekt wat rechtbank verzweeg

De doorbraak in de zaak kwam mede door journalist Braulio García Jaén, die de stukken van het Barcelonese vonnis uit 1992 nauwkeurig doorlichtte. Hij ontdekte dat de rechtbank een forensisch rapport had toegelaten maar vervolgens volledig had genegeerd in de motivering van het vonnis. Zijn bevindingen verschenen in het boek Justicia Poética (uitgeverij Península, 2025).

Die ontdekking was voor het Hooggerechtshof drie jaar geleden voldoende om een eerste veroordeling te vernietigen. De recente uitspraak betreft de financiële compensatie: 2,5 miljoen euro, minder dan de 3,6 miljoen die Tommouhi had gevorderd, maar het maximum dat de rechtbank gerechtvaardigd achtte gezien de “progressieve intensivering van moreel lijden en verlies van levensperspectief.”

De Audiencia Nacional, Spanje’s centrale strafrechter, had compensatie eerder nog geweigerd. Er zou geen sprake zijn geweest van een “grove of evidente rechterlijke fout.” Het Hooggerechtshof veegde dat oordeel van tafel.

“De cijfers doen er niet toe”

Zijn advocate Celia Carbonell reageerde emotioneel tegenover de Spaanse krant ABC. Toen zij Tommouhi belde met het nieuws, waren zijn eerste woorden: “Gracias, Celia.” Ze voegde eraan toe: “Er zijn geen woorden voor deze emotie. De cijfers doen er niet toe.”

Tommouhi is inmiddels 75 jaar en verkeert in fragiele gezondheid. Margarita Robles heeft zich publiekelijk nog niet over de zaak uitgesproken.