Jemaa el-Fna voor 160 miljoen dirham verbouwd — en social media ontploft

De renovatie van het beroemdste plein van Marrakech heeft een golf van kritiek losgemaakt op sociale media. Het project, 160 miljoen dirham, ligt onder vuur vanwege esthetische keuzes die volgens duizenden Marokkanen en diaspora-leden niets te maken hebben met de ziel van de plek.

Het plein staat sinds 2001 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO, een status die erkent dat het niet als monument of gebouw is beschermd, maar als levende culturele ruimte: een categorie die bijzonder kwetsbaar is voor verstedelijking en commerciële druk.

Tegels van een supermarkt

De kritiek op sociale media is concreet. Bezoekers en waarnemers wijzen op vloertegels die te modern ogen, generiek straatmeubilair en verlichting die de kenmerkende sfeer van het plein ’s avonds tenietdoet. “Men heeft een UNESCO-site genomen en hem een supermarktoutfit aangetrokken,” schreef een gebruiker in een reactie die breed werd gedeeld.

Anderen vergelijken het resultaat met renovaties van treinstations of winkelcentra, ver verwijderd van de okeren, organische warmte die de medina van Marrakech al eeuwen kenmerkt. Architecten en cultuurprofessionals spreken zich nu ook publiekelijk uit. Ze roepen op tot herziening van een aantal elementen voordat de inrichting definitief wordt vastgelegd, en pleiten voor betrokkenheid van erfgoedexperts en lokale maatschappelijke organisaties bij dit soort beslissingen.

Wat de UNESCO-status echt betekent

Jemaa el-Fna is geen beschermd monument in de klassieke zin. UNESCO erkende het plein als culturele ruimte vanwege wat er dagelijks op gebeurt: de verhalenvertellers, de gnaoua-muzikanten, de kraampjes met gegrild vlees. Het is de activiteit, niet de steen.

Dat onderscheid is niet triviaal. De Marokkaanse overheid rapporteert elke zes jaar aan UNESCO over de staat van dit erfgoed. UNESCO had al bij de erkenning gewaarschuwd dat vastgoedspeculatie en infrastructuurontwikkeling de voornaamste bedreigingen vormen voor de culturele ruimte. Een renovatie die de fysieke omgeving drastisch verandert, raakt dus direct aan de voorwaarden waaronder de status werd toegekend.

Gemeente: werken nog niet klaar

De gemeente Marrakech heeft nog niet officieel gereageerd op de kritiek. Mohamed Idrissi, eerste adjunct van de burgemeester, verklaarde wel dat de werkzaamheden nog gaande zijn en dat het eindresultaat “voor iedereen bevredigend zal zijn.” Hij erkende de overlast, maar benadrukte dat een project van deze omvang coöperatie en geduld vereist van alle betrokkenen.

Wat ontbreekt, is transparantie over het ontwerpproces zelf: welke instanties hebben de esthetische keuzes goedgekeurd, en zijn erfgoedspecialisten geraadpleegd? Die vragen blijven vooralsnog onbeantwoord.

Bekend patroon in Marokkaanse medina’s

De commotie rond Jemaa el-Fna staat niet op zichzelf. In meerdere Marokkaanse steden met historische binnensteden speelt dezelfde spanning: toeristische ambities en moderniseringsdrang botsen met de wens om de authentieke identiteit van die plekken te bewaren.

Voor de diaspora is Jemaa el-Fna een erfgoedkwestie. Het is het plein waar families na aankomst in Marrakech naartoe lopen, waar de geur van de grillkraampjes het gevoel geeft thuis te zijn.

De werkzaamheden lopen nog. Of er daadwerkelijk wordt bijgestuurd op basis van de kritiek, zal de komende weken moeten blijken.