Nieuw boek herschrijft geschiedenis van cannabisteelt in de Rif en legt de vinger op de zere plek van nu

Een nieuw boek van onderzoeker Mouloud Ziani zet de vinger op een open wond: vier jaar na wet 13-21 heeft de legalisering van cannabisteelt in de Rif nog geen definitieve breuk gemaakt met de illegaliteit. Le360 berichtte over de publicatie, verschenen bij uitgeverij Moqarabat in Fez, onder de titel Bilad al-Kif: van de angst van het verleden naar de onzekerheid van het heden.

Het boek verschijnt op een moment dat de cijfers zowel vooruitgang als stagnatie laten zien. Voor wie familie heeft in de buurt van Al Hoceima, Ketama of Bab Berred: dit gaat over de thuisregio.

Decennia van angst, nu op papier

Ziani beschrijft hoe de cannabisteelt in Bilad al-Kif nooit alleen een economische activiteit was. Bij gebrek aan staatsinvesteringen namen boeren zelf de rol van overheid over: ze financierden wegen, herstelden infrastructuur, hielden gemeenschappen draaiende. De teelt werd, zoals hij het omschrijft, een economisch-cultureel complex dat orde en stabiliteit bood waar de staat afwezig was.

Tegelijk leefden generaties telers in een permanente grijze zone. Gedoogd het ene jaar, vervolgd het andere. Die onzekerheid is de kern van zijn analyse: de angst was structureel, niet incidenteel.

Wet 13-21: het ommekeermoment

In 2021 werd Marokko het eerste grote cannabisproducerende land én het eerste land met een moslimmeerderheid dat bepaalde vormen van cannabisteelt legaliseerde. Wet 13-21 maakte medicinale en industriële teelt mogelijk, onder strikt toezicht van een nieuw agentschap. In 2024 verleende Koning Mohammed VI gratie aan meer dan 4.800 boeren die gevangenisstraf uitzaten, zodat zij konden instromen in het nieuwe legale kader, zo meldde het Marokkaanse ministerie van Justitie destijds.

Het agentschap verstrekte inmiddels vergunningen aan meer dan 3.371 telers in de Rif en registreerde bijna 4.200 ton legaal geproduceerde cannabis, volgens gegevens van AP News van december 2025. Bij Bab Berred koopt coöperatie Biocannat van ongeveer 200 kleine boeren de oogst op, verwerkt tot CBD-olie, lotions en industrieel hennep voor textiel.

‘Legalisering is vrijheid’, zei Mohamed Makhlouf, een 70-jarige teler die decennialang in de illegaliteit werkte en nu aan de coöperatie levert. ‘Als je schoon wilt werken, werk je met de bedrijven en binnen de wet.’

De zwarte markt verdwijnt niet

Maar Ziani’s punt over ‘onzekerheid van het heden’ krijgt steun van harde cijfers. Tegenover de 5.800 hectare legale teelt staat nog altijd meer dan 27.100 hectare illegale aanplant in de Rif, aldus Marokkaanse overheidsdata. Het aantal boeren dat de overstap naar het legale systeem heeft gemaakt, is klein in verhouding tot het totaal dat aan het illegale circuit verbonden blijft.

Een rapport van het Global Institute Against Transnational Organized Crime concludeerde eerder dit jaar dat de situatie eerder een ‘coëxistentie van beide markten’ is dan een ‘beslissende transitie van het ene naar het andere’. ‘Een substantieel deel van de bevolking blijft afhankelijk van illegale cannabisnetwerken voor inkomen’, aldus dat rapport.

De redenen zijn niet moeilijk te vinden: de legale markt betaalt lagere prijzen dan de zwarte markt, de bureaucratie rond vergunningen schrikt af, en exportmogelijkheden zijn nog beperkt.

Wat het boek toevoegt

Waar de beleidsdiscussie zich vaak beperkt tot statistieken en exportcijfers, biedt Ziani’s werk een historische laag. Hij analyseert hoe internationale rapporten de Rif-teelt jarenlang fraamden als ‘structureel obstakel voor ontwikkeling’, terwijl diezelfde teelt in de praktijk de regio overeind hield. Die omslag, van criminalisering naar erkenning als economische troef, is politiek en cultureel ingrijpender dan de beleidsmakers in Rabat erkennen.

Het boek positioneert zich als bijdrage aan het wetenschappelijke debat over gebiedsontwikkeling in de post-legaliseringsperiode, en als aanzet voor verder onderzoek naar duurzame economische alternatieven voor de Rif-boer.

Zolang het legale circuit structureel minder oplevert dan het illegale, blijft de overheid concurreren met haar eigen zwarte markt. Dat is geen beleidsprobleem meer. Dat is een ontwerpfout.