Acht jaar onderzoek, één professor die ermee aan de haal ging

Fatima Zahra deed acht jaar geologisch promotieonderzoek aan een Marokkaanse universiteit en ontdekte uiteindelijk dat haar promotor haar seismische data presenteerde op wetenschappelijke conferenties, onder zijn eigen naam. Haar verhaal, opgetekend door Yabiladi, legt een structureel probleem bloot in het Marokkaanse universitaire systeem: wie is eigenlijk eigenaar van onderzoeksdata?

Dertig versies, geen vergaderingen

De promovendus, die onderzoek deed naar geologie in het Gharb-bekken (een sedimentair bekken in noordwest-Marokko), beschrijft hoe haar promotor haar vroeg dertig versies van hetzelfde artikel te schrijven. Ondertussen verdwenen haar naam van publicaties en haar deelnamebewijs van een wetenschappelijke conferentie. “Ik wil nooit meer iets horen over de universiteit, mijn vakgebied en dit werk,” zegt ze. Twee jaar geleden gaf ze het op.

Wat haar situatie extra pijnlijk maakt: haar seismische profielen doken ook op in het afstudeerwerk van een andere masterstudente, die beweerde ze van dezelfde docent te hebben gekregen.

Reglementen die niet beschermen

Marokkaanse publieke universiteiten hebben promotiereglementen, maar die bieden in de praktijk weinig houvast. Aan de Université Cadi Ayyad in Marrakech bepaalt artikel 6 dat onderzoeksonderwerpen “exclusief eigendom van de universiteit blijven” en dat promovendi zonder toestemming van de promotor niets mogen publiceren. Een bepaling die de machtsverhouding eerder versterkt dan corrigeert.

De Université Ibn Tofaïl in Kénitra (een universiteitsstad ten noorden van Rabat) heeft een kortere passage over intellectueel eigendom, maar ook daar blijft de uitwerking vaag. Bemiddelingscommissies bestaan op papier; in de praktijk leggen veel promovendi zich neer bij de situatie, uitgeput.

Zwijgen als overlevingsstrategie

Fatima Zahra stelt dat zij geen uitzondering is. “Veel collega’s zwijgen wanneer zij zoiets meemaken.” Sommigen beschouwen het als de prijs van het systeem. Haar promotor was niet bereikbaar voor commentaar.

Zolang de juridische eigendom van onderzoeksdata in Marokko onvoldoende is geregeld, blijft de academische ladder voor jonge onderzoekers steil en glad, en bepalen informele machtsverhoudingen wie bovenaan staat.