Marokkaanse verhalen in Cannes: deze films gaan over jou
Thuis ben je soms te Europees, buiten de deur juist te Marokkaans. Je beweegt tussen familie, religie, vrijheid en sociale verwachtingen. Voor veel jongeren met Marokkaanse roots in Nederland, België of Frankrijk is dat herkenbaar. Precies die generatie staat dit jaar volop in de spotlight op het Cannes Film Festival, dat plaatsvindt van 12 tot en met 23 mei. Dit jaar zijn het niet de buitenlandse blockbusters die Marokko als decor gebruiken die opvallen in Cannes. Het zijn Marokkaanse makers zelf, met verhalen die klinken als gesprekken die je thuis nooit hebt gehad.
Marokko krijgt een groter podium
Jarenlang werd Marokko in internationale cinema vooral gebruikt als filmlocatie. Grote buitenlandse producties draaiden in steden als Ouarzazate, Marrakech en Casablanca vanwege het landschap, het licht en relatief lage productiekosten. Films als Gladiator, Kingdom of Heaven en series als Game of Thrones werden er deels opgenomen.
Maar de inzet verschuift. Marokko probeert zich steeds nadrukkelijker te profileren als een land dat niet alleen locaties levert, maar ook zelf verhalen produceert en exporteert.
Zo keert regisseur Leïla Marrakchi dit jaar terug met La Mas Dulce. Marrakchi werd eerder bekend met Marock (2005), een film over een rijke Marokkaanse tiener die zich probeert los te bewegen van sociale en religieuze verwachtingen.
De film veroorzaakte destijds veel discussie in Marokko omdat hij een generatie liet zien die zich niet volledig herkende in traditionele rollen of vaste ideeën over identiteit. Juist daardoor groeide de film later ook uit tot een herkenbaar referentiepunt voor veel jongeren uit de diaspora.
Ook een nieuwe generatie makers dient zich aan. Saïd Hamich Benlarbi presenteert zijn werk in de Directors’ Fortnight, terwijl Ismaël El Iraki met Wolfmother werkt aan internationale coproducties en financiering. Marokko staat daarmee dit jaar niet alleen in Cannes als filmlocatie voor buitenlandse producties, maar steeds meer als land met eigen makers en eigen verhalen.
Van filmlocatie naar verteller
Het Cannes Film Festival is allang meer dan een plek waar sterren over rode lopers lopen. Rond het festival draait een volledige internationale industrie van producenten, streamingdiensten, distributeurs en investeerders die mee bepalen welke verhalen wereldwijd zichtbaar worden.
Marokko probeert daar steeds nadrukkelijker een plek in te krijgen. Tijdens de Marché du Film, de zakelijke kant van het festival, presenteert het land zich met een eigen paviljoen en zoekt het actief naar internationale samenwerkingen.
Dat gebeurt bewust. Marokko investeert al jaren in zijn filmsector, met nieuwe studio’s, productiehuizen en stimuleringsregelingen. Het land wil niet langer alleen decor zijn voor buitenlandse films, maar ook zelf verhalen exporteren.
Daarmee staat Marokko niet op zichzelf. Ook andere landen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten investeren steeds meer in hun zichtbaarheid binnen de internationale filmwereld. Het festival laat daardoor ook een bredere verschuiving zien: landen uit de regio verschijnen steeds vaker niet alleen als achtergrond of decor, maar ook als producent, financier en verteller van eigen verhalen.
Film als spiegel van de samenleving
Die ontwikkeling bouwt voort op een langere traditie waarin Marokkaanse filmmakers cinema gebruikten om maatschappelijke spanningen zichtbaar te maken. Thema’s als migratie, sociale druk, ongelijkheid, religie en modernisering keren al decennialang terug binnen de Marokkaanse cinema.
Een belangrijke naam binnen die geschiedenis was Nabil Lahlou (1945–2026), die deze week overleed op 81-jarige leeftijd. De filmmaker en toneelschrijver stond bekend om zijn confronterende stijl en gebruikte theater en film om macht, sociale druk en politieke tegenstellingen binnen de Marokkaanse samenleving bloot te leggen.
Hoewel zijn werk nooit echt mainstream werd, groeide hij uit tot een van de meest invloedrijke stemmen binnen de moderne Marokkaanse cinema en beïnvloedde hij generaties filmmakers die vandaag steeds zichtbaarder worden op internationale festivals zoals Cannes. (2)
Waarom deze verhalen vandaag belangrijk zijn
In de tijd van Nabil Lahlou en de eerste generatie Marokkaanse filmmakers draaide cinema vooral om een nieuwe vraag: hoe ziet Marokko eruit na de onafhankelijkheid? Filmmakers probeerden een samenleving in verandering vast te leggen en gebruikten film om thema’s als vrijheid, ongelijkheid en sociale verandering bespreekbaar te maken.
Ook vandaag blijft film voor veel Marokkaanse makers een manier om onderwerpen aan te snijden waar binnen families of de samenleving niet altijd open over wordt gesproken. Veel hedendaagse films gaan over leven tussen meerdere identiteiten, botsende verwachtingen binnen families, religie, sociale controle, de positie van vrouwen, migratie en de zoektocht naar individuele vrijheid.
Marokko veranderde de afgelopen decennia ingrijpend: van onafhankelijkheid en grote migratiegolven naar Europa tot snelle modernisering en discussies over identiteit, religie en sociale rollen. Toch blijven veel van die spanningen vaak niet publiekelijk . Juist daarom worden film en kunst voor veel makers een plek waar die ervaringen wel zichtbaar mogen worden.
De setting is misschien Casablanca, Rabat of Tanger, maar veel thema’s zijn net zo herkenbaar voor jongeren die opgroeien in Amsterdam, Brussel of Parijs. Juist daarom zegt de aanwezigheid van Marokko in Cannes dit jaar meer dan alleen iets over film. Het laat zien dat verhalen die lang alleen binnen families leefden nu een internationaal podium krijgen. Verteld door makers die zelf ook tussen meerdere werelden bewegen.
Andere bronnen:
> What Moroccan Cinema? A Historical and Critical Study, 1956-2006, Sandra Gayle Carter.
> Screening Morocco: Contemporary Film in a Changing Society, Valerie K. Orlando.
Bron visual: Filmstill uit Komany (1989), geregisseerd door Nabil Lahlou. Met onder meer Salim Berrada, Sofia Hadi, Hamidou, Rachid Fekkak en Mohamed Miftah in de cast. Productie: Loukous Films, Marokko.