Marokkaans onderwijsrapport: “Stampen volstaat niet meer”
De Raad voor Onderwijs, Opleiding en Wetenschappelijk Onderzoek (CSEFRS) roept op tot een fundamentele breuk met het huidige schoolsysteem. Dat blijkt uit het jaarrapport 2024, gepubliceerd in het officiële staatsblad. Aanpassingen aan de marge zijn niet langer voldoende, stelt de Raad.
Memoriseren als obstakel
Het Marokkaanse onderwijs draait nog altijd grotendeels op reproductie: stampen, herhalen, reproduceren op het examen. Volgens het rapport levert dat een generatie op die slecht is voorbereid op een arbeidsmarkt die vraagt om analytisch denken, digitale vaardigheden en probleemoplossend vermogen. De Raad pleit voor een pedagogisch model dat kritisch denken en diepgaand begrip centraal stelt.
Nederland koos decennia geleden al voor een andere aanpak. Het Nederlandse onderwijssysteem legt van oudsher nadruk op zelfstandig leren, samenwerken en probleemoplossend denken — vaardigheden die in Marokko nu pas als prioriteit worden benoemd. Tegelijk klinkt ook in Nederland kritiek: onderzoek van de Onderwijsinspectie wijst regelmatig op dalende basisvaardigheden in taal en rekenen, wat de vraag opwerpt of de balans tussen begrip en basiskennis niet te ver is doorgeslagen.
Concreet betekent de Marokkaanse hervormingskoers meer autonomie voor scholen zelf. Instellingen moeten hun eigen pedagogische projecten kunnen ontwikkelen, in plaats van instructies van bovenaf uit te voeren. Dat vereist ook sterkere betrokkenheid van lokale besturen bij onderwijsbeleid. Nederland kent die schoolautonomie al langer: besturen en scholen hebben hier aanzienlijke vrijheid in onderwijsinrichting, met als keerzijde dat de kwaliteit sterk kan verschillen per school en regio. De Raad benadrukt dat de Marokkaanse transformatie niet kan slagen zonder een nieuw maatschappelijk contract tussen de natie en haar school — een pact gebaseerd op sterke politieke wil en brede maatschappelijke steun.
Versnippering kost jongeren kansen
Een van de scherpste conclusies in het rapport: het onderwijs, het beroepsonderwijs en het hoger onderwijs functioneren als drie afzonderlijke eilanden. Die versnippering kost honderdduizenden jongeren hun perspectief, aldus de Raad. Studenten vallen tussen de wal en het schip als ze van de ene sector naar de andere willen overstappen.
Dit is een terrein waarop Nederland verder is, maar zeker niet probleemloos. De doorstroom tussen mbo, hbo en universiteit is in Nederland formeel geregeld via schakel- en verkortingsprogramma’s. Toch signaleren onderwijsonderzoekers ook hier drempels: leerlingen in het vmbo of mbo hebben structureel minder kansen op sociale stijging dan leeftijdgenoten in het havo- en vwo-traject. Het vroege selectiemoment — al op twaalfjarige leeftijd — staat in Nederland al jaren ter discussie, iets wat Marokko met zijn hervormingsagenda mogelijk kan vermijden.
De Raad roept op tot een coherente visie op leren, van basisschool tot universiteit. Zonder die samenhang blijft er een structureel verlies van menselijk en financieel kapitaal, schrijft het rapport.
Leraren als sleutelfactor
Geen enkele hervorming werkt zonder goede leraren, stelt het rapport onomwonden. De kwaliteit van het systeem staat of valt met de mensen voor de klas. Betere arbeidsomstandigheden, hogere status en meer intellectuele uitdaging zijn nodig om gekwalificeerde mensen naar het onderwijs te trekken en te houden.
Op dit punt lijken Marokko en Nederland meer op elkaar dan verwacht. Ook in Nederland kampt het onderwijs met een hardnekkig lerarentekort, een tanende maatschappelijke status van het beroep en werkdruk die veel leraren naar andere sectoren drijft. Het verschil zit voornamelijk in schaal en middelen: waar Nederland beschikt over een relatief hoog onderwijsbudget per leerling, moet Marokko de ambitie waarmaken met aanzienlijk beperktere financiële ruimte.
De Raad sluit af met een oproep aan de politiek: stop met ad-hocmaatregelen. Alleen een structurele, integrale transformatie van het systeem maakt het Marokkaanse onderwijs klaar voor de uitdagingen van klimaatverandering, digitalisering en een veranderende arbeidsmarkt. Een boodschap die, zo blijkt, ook voor Nederland niet zonder betekenis is.