VN zet Sahara-conflict in april op scherp na eerste directe talks in zes jaar

De VN-Veiligheidsraad bespreekt in april de toekomst van MINURSO (de VN-waarnemingsmissie in de Westelijke Sahara) tijdens gesloten overleggen, meldt het Security Council Report. Na de eerste directe onderhandelingsronde tussen alle partijen sinds 2019 ligt er nu een strategische beoordeling van de secretaris-generaal op tafel die de koers van de missie kan bepalen.

Madrid als keerpunt

In februari organiseerde Madrid een vierkante tafelconferentie met vertegenwoordigers van Marokko, Algerije, Mauritanië en het Polisario Front. VN-gezant Staffan de Mistura leidde de bijeenkomst, samen met Amerikaanse functionarissen. Het was de eerste directe ontmoeting in dit format sinds zes jaar. Algerije bleef moeizaam: het land heeft structurele bezwaren tegen dit type overleg en geeft de voorkeur aan de rol van waarnemer in plaats van volwaardige deelnemer.

Marokko presenteerde tijdens de gesprekken een bijgewerkte versie van zijn autonomieplan uit 2007. Meer detail, scherpere formuleringen. Bedoeling: standpunten dichter bij elkaar brengen en een duidelijkere onderhandelingsbasis creëren. Eind februari volgde een tweede gespreksronde in Washington. Concrete resultaten werden niet aangekondigd.

Washington stuurt

De diplomatieke opleving draait grotendeels op Amerikaanse energie. Washington ontving in januari een delegatie van het Polisario Front, gevolgd door een bezoek van een hoog Amerikaans functionaris aan Algiers. De VS positioneert zich als actieve bemiddelaar, wat de geopolitieke inzet van het conflict opnieuw zichtbaar maakt. Voor Marokko, dat de Amerikaanse erkenning van zijn soevereiniteit over de Westelijke Sahara in 2020 als diplomatieke winst boekte, is dit een gunstig klimaat.

Missie onder druk

Ondertussen staat MINURSO er niet sterk voor. De missie heeft beperkte capaciteit om haar mandaat uit te voeren, en de politieke impasse tussen de partijen vergroot de spanningen in de regio. VN-resolutie 2797, aangenomen op 31 oktober 2025, verlengde het mandaat met een jaar en verplicht de secretaris-generaal tot een strategische beoordeling. Die beoordeling wordt in april verwacht en kan leiden tot een presidentiële verklaring van de Veiligheidsraad.

Luitenant-generaal Cheryl Pearce bezocht in februari het missiehoofkwartier in Laâyoune en reisde door naar Smara en Bir Lahlou. Eind maart volgde een missie van een VN-topteam. De beweging op de grond staat in schril contrast met de stilstand aan de onderhandelingstafel.

Wat april kan brengen

De Veiligheidsraad hoort in april twee presentaties: één van Alexander Ivanko, speciaal vertegenwoordiger van de secretaris-generaal en hoofd van MINURSO, en één van De Mistura. Samen schetsen zij de stand van de mediatiepogingen.

Of april een echte doorbraak brengt, valt te bezien. De structurele tegenstellingen tussen Marokko en Algerije zijn niet verdwenen. Maar het diplomatieke ritme van de afgelopen maanden is hoger dan in jaren het geval was. Wie de strategische beoordeling van de secretaris-generaal leest zodra die uitkomt, begrijpt welke kant de VN op wil met een conflict dat al vijf decennia sluimert.