Felle rel in Marokko: oud-minister noemt Islamitische rouwperiode voor vrouwen ‘zinloos en onlogisch’
De Marokkaanse advocate en oud-minister Yasmina Baddou schreef vorige week op Facebook dat de wettelijke rouwperiode voor weduwen, de “idda”, voor haar “geen enkele betekenis heeft die met verstand en logica te verklaren is”. De post heeft een felle discussie losgemaakt over de Moudawana, het Marokkaanse familierecht. Baddou is weduwe van Ali Fassi Fihri, voormalig voorzitter van de Marokkaanse voetbalbond en oud-directeur van het nationale water- en elektriciteitsbedrijf ONEE. Ze was lid van de conservatieve Istiqlal-partij.
“Geen einde aan het gevoel van verlies”
Baddou schreef: “Hier ben ik vandaag, aan het einde van de idda, de wachtperiode na overlijden. Vier maanden en tien dagen, een periode die voor mij eigenlijk niets betekent wat met verstand en logica te verklaren is. Ze betekent geen einde van de rouw, geen einde van de pijn, en zelfs geen einde van het gevoel van verlies. En op mijn leeftijd is ze ook allerminst gerelateerd aan de mogelijkheid van een zwangerschap.”
Ze noemde het voorschrift “zonder betekenis en zonder logica”, omdat zwangerschap en afstamming inmiddels met moderne wetenschappelijke middelen kunnen worden vastgesteld. Mannen kennen na het overlijden van een echtgenote geen vergelijkbare verplichting, schreef ze; de idda geldt alleen voor vrouwen.
Religieuze basis versus moderne wetenschap
Haar post opende meteen een breder debat over de religieuze grondslag van de idda. De termijn van vier maanden en tien dagen staat letterlijk in de Koran: “En degenen van jullie die sterven en echtgenotes achterlaten: deze wachten vier maanden en tien dagen.” Voor rechtsgeleerden is dit een zelfstandig religieus voorschrift, niet uitsluitend bedoeld om een zwangerschap vast te stellen. Critici van Baddou’s standpunt wijzen erop dat wetenschappelijke vooruitgang niet automatisch religieuze bepalingen wijzigt, en dat het koppelen van de idda aan afstammingsbewijs voorbijgaat aan de zelfstandige religieuze status van het voorschrift. Voorstanders zien haar oproep als een legitieme vraag of onderdelen van de Moudawana nog aansluiten bij wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen.
Een hervorming die al twee jaar loopt
De discussie valt in een lopend dossier. In juli 2022 riep koning Mohammed VI op tot een hervorming van de Moudawana die meer gelijkheid tussen man en vrouw moet brengen. Na maandenlange consultaties met feministische, religieuze en maatschappelijke organisaties presenteerde de regering eind december 2024 de contouren van een hervormingsvoorstel. Zeven voorstellen zijn door de Hoge Raad van Oelama’s goedgekeurd en via minister van Islamitische Zaken Ahmed Toufiq aan de koning voorgelegd. Ze raken onder meer het huwelijk van Marokkanen in het buitenland, het ouderlijk gezag van gescheiden moeders na hertrouwen en het beheer van gezamenlijke bezittingen.
Polygamie, gelijke erfrechten en vaderlijke erkenning van kinderen buiten het huwelijk blijven vooralsnog buiten de hervorming, tot teleurstelling van feministische organisaties. De uiteindelijke beslissing ligt bij de koning, die daarbij het begrip “maslaha”, het algemeen belang, als toetssteen hanteert.
Baddou’s post heeft dat debat nu een concreet gezicht gegeven: niet een position paper uit een consultatieronde, maar een weduwe die schrijft dat haar wachtperiode die ochtend formeel is afgelopen en dat ze er niets in herkent.