Hoe kleding van onze moeders en oma’s uitgroeide tot een internationale mode-industrie
In veel Marokkaanse families hangt er wel één in de kast — een kaftan die alleen tevoorschijn komt bij bruiloften, Eid of grote familiefeesten. Vaak met borduurwerk waar weken aan is gewerkt, soms al generaties oud. Wat generaties lang vooral hoorde bij familieceremonies en traditie, staat vandaag centraal op internationale modepodia — en deze week opnieuw tijdens Caftan Week in Marrakech.
Atlas Nieuws schreef eerder deze week al over de Caftan Week en de recente UNESCO erkenning van de Marokkaanse kaftan. Tijdens het jaarlijkse evenement draait alles om een kledingstuk dat voor veel Marokkanen direct herinneringen oproept aan bruiloften, familiefeesten, moeders, tantes en generaties aan tradities.
Maar de internationale aandacht komt niet uit het niets. De ontwikkeling van de kaftan vertelt ook iets over de veranderingen die Marokko zelf de afgelopen decennia doormaakte: urbanisatie, een groeiende middenklasse, veranderende ideeën over vrouwelijkheid en de opkomst van een creatieve industrie die traditie niet wegduwt, maar opnieuw vormgeeft.
Van traditie naar couture
Tot ver in de twintigste eeuw hoorde de kaftan vooral thuis op bruiloften, religieuze feesten en grote familiemomenten. De ontwerpen verschilden sterk per regio en familie, van rijk goudborduurwerk en zware luxe stoffen in steden als Fez en Tetouan tot lichtere stoffen, fellere kleuren en eenvoudigere snits die vaker voorkwamen in het zuiden rond Agadir en Souss. Toch bleef de basis herkenbaar: handmatig borduurwerk, rijke textieltradities en technieken die vaak generaties lang werden doorgegeven.
In de jaren zestig en zeventig begon dat langzaam te veranderen. Marokkaanse steden zoals Casablanca en Rabat groeiden snel en een nieuwe stedelijke middenklasse ontstond. Binnen die omgeving ontstond ook vraag naar kleding die traditioneel bleef, maar tegelijkertijd aansloot bij een moderner, stedelijk leven.
Een nieuwe generatie ontwerpers begon daarom anders naar de kaftan te kijken. Niet alleen als erfgoed, maar ook als mode. Er werd geëxperimenteerd met nieuwe stoffen, luxere afwerkingen en modernere silhouetten, waardoor de kaftan steeds vaker verscheen buiten de traditionele sfeer, in salons, modeshows en later ook op internationale podia.
Een van de bekendste namen uit die periode was Naima Bennis (1940 – 2008). Haar ontwerpen, met zijde, brokaat en verfijnd borduurwerk, werden populair binnen stedelijke en welgestelde kringen en hielpen mee om de kaftan te positioneren als couture in plaats van alleen traditionele gelegenheidskleding.
De creaties van Zina Bennis en haar tijdgenoten bereikten vanaf de jaren zestig steeds vaker een internationaal publiek. Namen als Yves Saint Laurent, Catherine Deneuve, Beatrix of the Netherlands en Umm Kulthum verschenen in Marokkaanse kaftans, terwijl ook Diana Vreeland, de iconische hoofdredacteur van Vogue, uitgebreid schreef over de culturele aantrekkingskracht van Marokkaanse mode.
Een industrie achter één jurk
Achter deze ontwikkeling schuilt ook een economische realiteit. Rondom de kaftan is een volledige sector ontstaan: kleermakers, borduurders, wevers en ambachtslieden die soms weken aan één ontwerp werken. In steden als Fez, Salé en Marrakech bestaan nog altijd gespecialiseerde ateliers waar traditionele technieken worden doorgegeven.
Achter één jurk zit vaak werk van tientallen mensen: kleermakers, borduurders, wevers en ambachtslieden die soms weken aan één ontwerp werken. Volgens onderzoekers zoals Zhor Rehihil zit de waarde van de kaftan daarom niet alleen in het eindproduct, maar juist in de generaties aan kennis en culturele identiteit die het kledingstuk meedraagt.
Vanaf de jaren negentig nam de internationale aandacht voor de kaftan merkbaar toe. Marokkaanse ontwerpers verschenen vaker op mode-evenementen in Parijs en Dubai, terwijl diaspora-gemeenschappen in Europa de vraag naar luxere ontwerpen verder deden groeien.
Nieuwe generatie, nieuw eigenaarschap
Voor veel jonge vrouwen uit de diaspora is de kaftan allang geen puur ceremonieel kledingstuk meer. Via sociale media ontstaat een nieuwe visuele taal rond Marokkaans erfgoed, waarin vintage sieraden, traditionele stoffen en moderne silhouetten samenkomen. Influencers en content creators versterken die ontwikkeling met stylingvideo’s, trouwlooks en “get ready with me”-content rond Eid en het trouwseizoen, waardoor de kaftan ook buiten Marokko zichtbaarder wordt dan ooit.
Diezelfde beweging zie je terug op Caftan Week in Marrakech, waar een nieuwe generatie ontwerpers, stylisten en fotografen erfgoed opnieuw interpreteert. Ontwerpers zoals Hind Lamitri combineren traditionele borduurtechnieken met modernere silhouetten en materialen. Daardoor draait de kaftan vandaag niet alleen meer om traditie of ceremonie, maar ook om identiteit, vrouwelijkheid, migratie en de manier waarop jonge Marokkanen hun culturele erfgoed opnieuw vormgeven.
Bron foto: Archiefbeeld uit 1968 van een onbekende fotograaf, Egyptische zangeres Umm Kulthum en Naima Bennis, allebei gekleed in kaftan (publiek domein, volgens Egyptische auteurswetgeving).