Graf van ‘verborgen heilige’ in Fez na decennia van mysterie definitief geruimd

Het graf van Sidi El Makhfi, letterlijk “verborgen heilige”, een van de meest besproken plekken in de oude medina van Fez, is vrijdagavond definitief gesloten. De stoffelijke resten zijn overgebracht naar de begraafplaats Abu Bakr al-Arabi. Daarmee eindigt een aanwezigheid die tientallen jaren vragen opriep in de Marokkaanse publieke discussie.

Een graf dat overbleef

Het graf stond in de wijk Boujloud, vlak bij het gelijknamige plein in de historische binnenstad van Fez. In de jaren zestig werd een groot deel van de begraafplaats die zich daar ooit uitstrekte gesloopt voor stedelijke herontwikkeling. Dit graf bleef als enige over. Waarom precies, is nooit officieel vastgelegd.

Juist door die onduidelijkheid ging het graf en haar mysterie een eigen leven leiden. Buurtbewoners en bezoekers weefden er verhalen omheen: sommige geworteld in volksgeloof, andere die het graf simpelweg zagen als een historisch overblijfsel dat bij eerdere verplaatsingen over het hoofd was gezien. Die mix van het historische en het mystieke maakte Sidi El Makhfi tot meer dan een grafsteen. Het werd onderdeel van de lokale folklore van Fez.

Folklore versus stedelijke druk

Fez is een stad onder constante druk. Toerisme, vastgoedontwikkeling en restauratieprojecten in de medina, die op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat, bepalen mede welke plekken blijven en welke verdwijnen. Wie precies het besluit heeft genomen om de resten nu te verplaatsen, en op basis van welke wettelijke grondslag, is op basis van het beschikbare bronmateriaal niet te achterhalen.

Dat is geen detail. In Marokko bestaat wetgeving rond cultureel erfgoed, maar de toepassing ervan op individuele graven of kleinere religieuze monumenten in wijken onder stedelijke druk is niet altijd transparant. Wie de nabestaanden van de begravene zijn, en of zij zijn betrokken bij het besluit, is evenmin bekend. De verplaatsing sluit een fysiek hoofdstuk.