Marokkaanse violist herschrijft Mozart en Beethoven met Aita en reggada
Wat als Beethoven in Nador was geboren? Violist Youness El Khazan stelt die vraag niet retorisch: hij beantwoordt haar noot voor noot. Yabiladi portretteert de Marokkaanse muzikant die klassieke meesterwerken omsmelt tot iets nieuws, zonder het origineel te verloochenen.
Moroccan Mozart
El Khazan startte zijn project in 2018, schoorvoetend naar eigen zeggen. Wat begon als een persoonlijk experiment groeide uit tot een herkenbare muzikale signatuur op Instagram. Zijn vertrekpunt: “de Marokkaanse beschaving, met haar Afrikaanse, Amazigh en Hassani wortels, kan verbinding maken met talloze melodieën.” De naam die hij zijn project meegaf, Moroccan Mozart, dekt de lading precies.
De werkwijze is arbeidsintensief. El Khazan kiest een klassiek stuk, zoekt het Marokkaanse genre dat bij de emotionele kern past, herschrijft de compositie en neemt alles live op met echte muzikanten. Sommige stukken kosten hem tien dagen werk. Niets is gesynthetiseerd, niets is kunstmatig.
Aita voor Beethoven, reggada voor Mozart
De koppeling tussen genre en compositie volgt een eigen logica. Voor Beethovens “Für Elise” koos El Khazan de Aita, het rauwe, verhalende genre uit de Atlantische vlaktes. “L’Aita, c’est raconter une histoire,” zegt hij. Mozarts energie vertaalde hij naar de reggada, het energieke percussiegenre uit het noordoosten van Marokko. Chopin is momenteel in bewerking.
Wie denkt dat dit een academische oefening is, vergist zich. De reacties op zijn video’s komen juist van jongeren, een publiek dat El Khazan zelf had onderschat. “Ik had niet verwacht dat jongeren zich zouden interesseren voor klassieke symfonieën én Chaabi.” Die combinatie, lang gezien als tegenstelling, blijkt vruchtbaar.
Chaabi was niet altijd geliefd
El Khazan benoemt iets wat veel Marokkanen herkennen: Chaabi, de volksmuziek die in elke bruiloft en elk café klinkt, werd lange tijd als minderwaardig beschouwd tegenover westerse of klassiek-Arabische vormen. Die hiërarchie verschuift. Zijn project is mede een statement tegen die onderwaardering, al formuleert hij het niet zo scherp.
Tegelijk positioneert hij zich expliciet tegenover de opmars van AI in de muziek. “AI blijft artificieel, het doet alleen maar na.” Muziek gemaakt door mensen “raakt het hart” op een manier die machines niet kunnen kopiëren, stelt hij.
Podium als eindbestemming
El Khazan droomt van een live-orkest, meer dan dertig muzikanten op een podium, klassieke symfoniek in Marokkaans gewaad. De logistiek en financiering zijn er nog niet. Sponsors en institutionele steun blijven vooralsnog uit.
Voor de Marokkaans-Nederlandse luisteraar die opgroeide tussen Chaabi op familiefeesten en klassieke muziek op school, biedt dit project iets wat weinig artiesten leveren: een brug die geen van beide kanten kleineert. El Khazan maakt geen fusion als marketingtruc, hij stelt een vraag over eigenaarschap en universaliteit die nog lang niet beantwoord is.