Marokkaanse film aangevallen nog voor première in bioscoop

Een Marokkaanse speelfilm ligt onder vuur nog voordat één bioscoopbezoeker hem heeft gezien. “Verstoten uit Gods genade” van regisseur Hicham El Asri staat centraal in een juridische klacht die promotioneel materiaal al als godslasterlijk bestempelt, meldt Hespress. De zaak raakt een oud zenuwpunt: hoeveel artistieke vrijheid bestaat er werkelijk in Marokko?

Klacht voor de première

De organisatie Cinéma Printemps diende een klacht in bij de openbare aanklager in Casablanca, die het promotiemateriaal vervolgens voorlegde aan de procureur-generaal bij het gerechtshof aldaar. De klacht stelt dat de film “ernstige belediging van moskeeën en de Koran” bevat. Specifiek wijst de organisatie op een scène waarin iemand “de duivel” uitbeeldt in een ruimte die op een moskee lijkt, met Engelstalige vloeken.

De film is op het moment van de klacht nog niet uitgebracht. Een trailer of promotiemateriaal volstaat blijkbaar al voor een juridische procedure.

El Asri: ‘Takfiri-retoriek’

El Asri reageert bedachtzaam. Hij wil de campagne geen “zuurstof” geven, maar trekt ook geen millimeter terug. Het echte probleem, zegt hij, is dat men hem wil aanpakken voor “gedachten en bedoelingen”. Hij noemt dat “ongegronde takfiri-retoriek”, een term die in islamitische context verwijst naar het beschuldigen van een medemoslim van ongeloof.

De film is het resultaat van tien jaar werk. El Asri heeft juridische scholing en zegt klaar te staan als de zaak voor de rechter komt. Zijn acht eerdere films leidden elk tot discussie of kritiek. Dat hij er nu negen heeft, zegt genoeg over zijn bereidheid om door te gaan.

Hij maakt een onderscheid dat de kern van het debat raakt: televisie komt de huiskamer binnen en heeft andere regels. Film is een zelfstandig kunstmedium. Bovendien geldt in Marokko geen censuur vooraf op bioscoopfilms. Elke film passeert een commissie die een exploitatievergunning afgeeft. Die procedure is de juridische toets, niet een klacht van een organisatie op sociale media.

Vakgenoten staan achter hem

Scenarioschrijver en regisseur Abdellah El Jaouhary is ondubbelzinnig. Hij noemt “Verstoten uit Gods genade” een film die “het waard is om te zien, en opnieuw te zien”, niet vanwege provocatie maar vanwege filmische kwaliteit: technisch verfijnd, met beelden vol scheppingskracht. Hij ziet niets in het promotiemateriaal dat een gang naar de rechter rechtvaardigt. Zijn advies: richt die energie liever op “werkelijke maatschappelijke lelijkheid”.

Wat er werkelijk op het spel staat

El Asri zegt in zijn trainingen aan jonge filmmakers te merken dat beginners aarzelen of ze gevoelige onderwerpen mogen aanraken. Dat aarzelen is precies wat dit soort campagnes beoogt. Niet een rechtszaak winnen, maar zaaien dat bepaalde beelden gevaarlijk zijn nog voordat ze bestaan.

Of de Marokkaanse rechter zich bevoegd acht om een nog niet uitgebrachte film te beoordelen op basis van een trailer, wordt de komende weken duidelijk. De première gaat ondertussen gewoon door.